گردشگری پایدار در پارک دریایی جزیره تیکا

 Pulau  Tiga Marine Park

 

گزارش خبری – تحقیقی  کانون دیده بانان زمین – سیما مستوفی جاوید - دانشجوی   دکتری  رشته Sustainability Science   – مالزی  Simajavid@yahoo.com

 

در تیرماه  سال جاری ( 1384 ) به یکی از مناطق ملی حفاظت شده در کشور گرمسیری مالزی سفرکردم . پارک دریایی جزیره  تیگا ( Pulau  Tiga Marine Park ) یکی از سه پارک دریایی استان سباح ( Sabah )  با مساحت 158 کیلومتر مربع ( که بخش اعظم آن دریاست ) واقع در شرق مالزی می باشد . این پارک که خالی از سکنه بومی می باشد ، در شمال شرقی کشور مالزی برونئی و جنوب   دریای چین واقع است.

 

تصویر ماهواره ای جزیره تیگا -(Pulau Tiqa  aerial photo)

موقعیت  مالزی و جزیره برونئی در جنوب شرقی آسیا 

موقعیت   جزیره برونئی و جزیره تیگا

 

 

     پارک دریایی جزیره تیکا شامل سه جزیره کوچک است که تنهایکی از آنها كه فقط در زمان جزر سر از آب بیرون می آورد ، جزیره خوانده می شود .  نام پارک  دریایی جزیره تیگا از یکی از این سه جزیره به همین نام گرفته شده است .

تیگا به زبان مالایی  به معنی عدد سه می باشد و جزیره تیگا به دلیل دارا بودن  سه بر آمدگی که محل فوران و خروج گـلٍ رس از درون زمین می باشد این نام را گرفته است .

    جزیره تیگا

 

دو جزیرۀ  دیگر کالامپونیان بسار ( Kalampunian Besar  ) و کالا مپونیان دامیت ( Kalampunian Damit  ) هستندکه دومی به جزیره مار دریایی ( Sea Snak Island ) نیز معروف است

    جزیره مار ها ( Snake Island )

 

 

     نمای دیگری از جزیره مار ها ( Snake Island )

 

جزیره تیگا در 21 دسامبر 1898در اثر خروج گل و لای رسی به وسعت تنها 20 مترمربع بوجود آمد . در طول  چهار دهه از آن تاریخ این جزیره کوچک به دلیل ادامه پروسة خروج گل و لای رسی از درون زمین و تجمع آن تبدیل به جزیره ای با شکل  امروزی و وسعت 7/20 کیلومتر مربع گردید . این جزیره همچنان به دلیل ادامۀ فعالیت های درون زمین در حال تغییر شکل می باشد . البته قابل ذکر است که خروج این گل و لای خود موجب  بوجود آمدن یکی از جاذبه های منحصر به فرد گردشگری در این پارک دریایی شده است . به گونه ای که تقریباٌ هر گردشگری که پا به جزیره  تیگا می گذارد . بدون تجربة " حمام گل " ، جزیره را ترك نمی كند.

 

 

     حمام گل ( Mud Bath)

 

ترکیبی از سنگ ها ( Boldors ) در سایز ها و اشکال گوناگون از سنگ های شنی ( Sandstorms)  سنگهای آهکی ( Limestone) و رسی ( Shale )  چشم انداز های بسیار زیبائی به این جزیره بخشیده است .  شایان ذکر است که قسمت هایی از این مناطق به لحاظ زمین ساختی به شدت سست بوده و حتی در اثر راه رفتن بر روی آنها به راحتی تخریب می گردند.

مراحل  شکل گیری چشم انداز ها از بعد  ژئولوژیکی  در این جزیره منحصر بفرد است . بطوریکه عموماٌ صخره ها از مناطق بالادست و مرتفع به دلایلی از قبیل سنگینی ، فرسایش آبی و بادی و نیز فعالیت های یخچالی و غیره  به مناطق پایین دست آورده می شوند ، ولی در مورد این جزیره ، سنگ هایی به ابعاد مختلف و حتی بسیار عظیم به همراه فورانات گلی و فشار های درون  زمین به سطح زمین آورده شده است که در این منطقه در نوع خود منحصر به فرد است .

 

     منظرة زیبایی از جزیرة تیگا 

 

از دید گاه اکولوژیکی نیز این پارک دریایی مأمن تعداد کثیری از گونه های جانوری و گیاهی است . انواع گوناگون از خفاش ها ، میمون ها و دیگر پستانداران و نیز پرندگان در این پارک به راحتی قابل مشاهده اند . گونة نایاب لاکپشت دریایی  به همراه 132 گونه از ماهیان در آب های این پارک مسکن دارند . همچنین یکی از خطرناک ترین گونۀ مارها به نام مار دریایی که زهر آن چهار برابر خطرناک تر از مار شاه کبری می باشد ، جزیرۀ مارهای دریایی را به محلی بسیار هیجان انگیز و وهم آلود برای گردشگران تبدیل نموده است

 

مار های جزیره تیگا      

مار های جزیره تیگا

 

 

با تمام این اوصاف معروفیت پارک دریایی جزیرة تیگا را می توان به دلیل وجود انواع بی نظیر و منحصر به فرد صخره های مرجانی آن دانست

به طور کلی آسیای جنوب شرقی از لحاظ زیست محیطی مکانی مطلوب برای زیست صخره های مرجانی می باشد به طوریکه از این منطقه به عنوان مرکز جهانی تنوع گونه های جانوری دریایی نام برده می شود . در حدود 100000 ( صد هزار ) کیلومتر مربع از صخره های مرجانی که برابر 34% کل دنیا ست در این منطقه قرار دارد  . به عبارتی 600 تا 800 گونة صخره های مرجانی دنیا در این منطقه یافت می شود و از این تعداد 350 گونة در آبهای کشور مالزی است که 75% آن نیز در استان سباح یافت می شوند . این  امر  موجب گردیده است که استان سباح دارای 3 پارک دریایی از جمله پارک دریایی جزیرة تیگا که مورد توجه خاص محققین و نیز گردشگران است باشد .

 بطور کلی هدف عمده از تاسیس پارک های دریایی حفاظت و نگهداری از صخره های مرجانی به منظور موارد تحقیقاتی ، گردشگری پایدار و نیز ایجاد پایداری در صنعت ماهی گیری است . بدین لحاظ برای رسیدن به این اهداف مهم هر گونه بهره برداری بیش از حد از ماهیان و دیگر جانوران دریایی ، آلوده سازی و تخریب صخره های مرجانی در این گونه پارک هااکیداٌ ممنوع است.

 

 

     منظرة زیبای دیگری  از جزیرة تیگا 

از آنجایی که عموماٌ پارک های دریایی دارای جاذبه های زیادی برای گردشگران هستند این مکان ها معمولاٌ دارای مجتمع های گردشگری و پذیرایی نیز می باشند که طبعاٌ نکاتی از قبیل تعداد و اندازه مجتمع های گردشگری ، ظرفیت پذیرایی ، امکانات و تجهیزات همخوان با محیط زیست و مهم تر از همه آگاهی و تعهد مدیران این مجتمع ها به حفظ ارزش های زیست محیطی پارک بسیار حائز اهمیت است .

 با این همه متاسفانه پارک دریایی جزیرة تیگا از لحاظ فوق مواجه با نارسایی هایی می باشد به عنوان مثال به علت تنوع جاذبه های گردشگری استان سباح از جمله میراث جهانی کوه  کینابالو ( Kinabalu Mountain )   و نیز کشور مالزی در کل و همچنین محدودیت دورة تعطیلات گردشگران خصوصاٌ  گردشگران  غربی که عموماٌ به مدت دو هفته به مالزی سفر می کنند باعث شده است که گردشگران زیادی مایل به گذراندن شب در جزیرۀ تیگانباشند و بیشتر مایل به سفر با گشت های یکروزه به این جزیره هستند . با این حال که این جزیره از 7 سال پیش تا کنون دارای یک مجتمع پذیرایی به نام جزیرة تیگا با حدود 45 واحد پذیرایی و حدود 8 قایق موتوری بوده است که در اکثر ماه های سال خالی از گردشگر است .

 سال گذشته  مجتمع پذیرایی دیگری با 12 واحد پذیرایی و مقداری قایق موتوری مورد بهره برداری قرار گرفته است ! از طرف دیگر با آنکه تعداد گردشگران مجتمع پذیرایی جزیرة تیگا بسیار اندک اند با این حال سیستم فاضلاب این مجتمع توان لازم جهت تصفیۀ فاضلاب را به طور مطلوب نداشته و نیاز به باز سازی دارد . شایان ذکر است که یکی از خطراتی که صخره های مرجانی را به شدت تهدید می کند ، نشت فاضلاب از سپتیک تانک ها و یا واریز نمودن فاضلاب به طور مستقیم به آب های محل زندگی صخره های مرجانی است .

 نکتة دیگر این که این پارک همانطور که در بالا به آن اشاره گردید از لحاظ ارزش های اکولوژیکی و ژئولوژیکی بسیار غنی است و تحقیقات زیادی بدین لحاظ توسط محققین مالزیایی  و خارجی انجام پذیرفته است . با این حال متأسفانه سازمان پارک های سباح که از سال 1984 عهده دار مدیریت پارک دریایی جزیرة تیگا را بر عهده دارد  ، دارای مخزن اطلاعاتی از این تحقیقات ارزشمند نبوده و لذا پر واضح است که مدیران و تصمیم گیران در زمان تصمیم گیری و اتخاذ سیاست گذاری ها در حفظ این پارک ارزشمند کمتر از آن تحقیقات بهره می گیرند .

 یکی از مهم ترین اهداف گردشگری پایدار (Sustainability  tourism ) افزایش آگاهی و اطلاعات گردشگری از محل مورد بازدید است. این هدف در نهایت موثر در بهبود وضعیت  مدیریت میراث منابع طبیعی می گردد . با این حال متأسفانه در این پارک گردشگر از نعمت اطلاعات کاربردی و مفید در رابطه با ارزش ها و زیبایی های تنوع بیولوژیکی ، ژئولوژیکی فرهنگی به نوعی کاملاٌ بی بهره است. این در حالی است که این گونه اطلاعــات می تواند توسط انواع بروشور های اطلاعاتی ، اتاق نمایش ، نمایشگاه ، فعالیت های فرهنگی بر اساس افسانه های بومی جزیرة  " تیگا " و غیره انجام پذیرد .

 

 در پایان به هنگام تعمیق بیشتر و اهمیت گردشگری پایدار در پارک دریایی جزیره تیگا سئوالات بی جواب زیر در ذهن نقش می گیرد :

 

1- چه تعداد گردشگران در روز می توانند به جزیره رفت و آمد کنند ؟

2- گردشگران به چه مناطقی از جزیره می توانند دسترسی داشته باشند ؟

3- چه تعداد  قایق موتوری در روز می تواند به جزیره رفت و آمد کند؟  ( با توجه به نشت سوخت قایق ها بر روی صخره های مرجانی و نیز ایجاد آلودگی صوتی ؟

4- وضعیت کنونی صخره های مرجانی به عنوان یکی از مهم ترین جاذبه های گردشگری این پارک دریایی چگونه است؟

 

 ***********

                   منابع  :

 

  1.  L. Bvrk, L. Seling , M. Spalding.2002. Reefs at Risk in Southeast Asia

  -Walter, A Nobel ,2000, A Manual her Sustainable Tourism  Destinations  Management , Cvc- UEM Project ,APT

 - T. Lim , Palau Tiga Resort guide ,2005 , Personal Communication

 - B. Hishan , Sabah Parks Staff ,2005 Personal  Communication

 

 

 

  

صفحه اصلی

 

 

  • کلوب
  • مای بی بی فارسی
  • کارت شارژ همراه اول